Héo xanh vi khuẩn hại cà chua

T4, 05/02/2012 - 16:14

Bệnh do vi khuẩn Pseudomonas solanacearum, được phát hiện đầu tiên trên họ cà ở Mỹ vào năm 1896. Cho đến nay bệnh phổ biến rất rộng ở hầu hết các nước châu Á, Phi, Mỹ, Úc. Bệnh bắt đầu xuất hiện ở Châu Ấu gây hại nghiêm trọng chủ yếu ở các nước vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới có khí hậu nóng, ẩm. Bệnh gây thiệt hại kinh tế lớn, giảm năng suất từ 5-100% tùy theo loài cây, giống cây, vùng địa lý, và nhiều yếu tố khác.

(Bài viết này mang tính chất tham khảo. Kiến thức sâu sẽ được tìm thấy trong những tác phẩm chuyên khảo, quy trình do cơ quan quản lý ban hành.)

Nội dung

1. Mô tả cây cà chua

2. Sâu bệnh hại cà chua

3. Mô tả triệu chứng, dấu hiệu  bệnh héo xanh

4 Nguyên nhân gây bệnh

5. Đặc điểm phát sinh, phát triển của bệnh

6. Các biện pháp phòng trừ

7. Tài liệu tham khảo

Mô tả cây cà chua

Là cây thân thảo hằng năm hoặc thân thảo lưu niên thuộc họ Cà. Cà chua là loại rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, được sử dụng rộng rãi trên thế giới trên 150 năm nay.

Sâu bệnh hại cà chua

Sâu bệnh hại cà chua chủ yếu là: bọ phấn trắng, sâu xanh đục quả, sâu vẽ bùa, bệnh mốc sương, bệnh héo xanh vi khuẩn, bệnh xoăn lá…

Mô tả triệu chứng, dấu hiệu bệnh héo xanh

Bệnh xuất hiện trên cây con, cây lớn ra hoa cho đến thu hoạch.

Toàn cây héo rũ xanh, trên thân vỏ vẫn còn xanh.

Mạch dẫn biến màu nâu, bên trong chứa đầy dich vi khuẩn màu trắng bẩn.

Có thể kiểm tra nhanh bằng cách: cắt thân cây nhúng vào cốc nước, sau vài phút có thể nhìn thấy dịch vi khuẩn tiết ra từ vết cắt. Khi cây đã héo, nhổ lên thấy rễ bị thâm đen, thối hỏng. Đối với khoai tây, củ cũng nhiễm bệnh ở ngoài đồng cho tới kho bảo quản.

Cắt đôi củ bệnh thấy các vòng mạch dẫn nâu đen có giọt dịch vi khuẩn màu trắng đục tiết ra trên bề mặt lát cắt bó mạch. Đây là loại bệnh thuộc kiểu hại bó mạch xylem, tắc mạch dẫn gây hiện tượng chết héo cây, dễ nhầm lẫn với các bệnh héo do nấm hoặc các nguyên nhân khác gây ra song vẫn có thể phân biệt được.

Nguyên nhân gây bệnh

Vi khuẩn gây bệnh là loại vi khuẩn đất kí sinh thực vật thuộc họ Pseudomonadacea, thuộc bộ Pseudomonadales. Vi khuẩn hình gậy 0,5 × 1,5 µm, háo khí, chuyển động có lông roi (1 - 3) ở đầu. Nhuộm gram âm. Trên môi trường Kelman (1954) khuẩn lạc màu trắng kem nhẵn bóng, nhờn (vi khuẩn có tính độc gây bệnh). Nếu khuẩn lạc chuyển sang màu nâu, răn reo là isolate vi khuẩn mất tính độc. Để phát hiện dòng vi khuẩn có tính độc thường dùng môi trường chọn lọc TZC. Trên môi trường này isolate vi khuẩn có tính độc sẽ có khuẩn lạc ở giữa màu hồng, rìa trắng. Vi khuẩn phát triển thích hợp ở pH 7-7,2. Nhiệt độ thích hợp 25-30oC. Nhiệt độ gây chết 52oC. Đây là vi khuẩn đa thực: hại trên 200 loài cây trồng.

Đặc điểm phát sinh, phát triển của bệnh

Vi khuẩn xâm nhiễm qua các vết thương cơ giới, lỗ hở tự nhiên. Sau khi đã xâm nhập vào rễ, vi khuẩn gây hại ở bó mạch dẫn xylem.

Bệnh truyền lan trên đồng ruộng nhờ nước tưới, nước mưa, gió bụi, đất bám dính ở các dụng cụ dùng để vun xới.

Nhiệt độ thích hợp cho bệnh phát triển là >= 300C.

Tưới nhiều, tưới ngập rãnh tạo điều kiện cho bệnh lan truyền.

Đất khô ải hoặc ngâm nước dài ngày, bón phân đạm hữu cơ, phân hoai mục với lượng cao đều có khả năng làm giảm bệnh.

Bệnh nặng trong vụ cà chua sớm và trong vụ Xuân hè ở các tỉnh phía Bắc.

Nguồn bệnh là vi khuẩn trong đất, tàn dư cây bệnh và củ giống.

Hầu hết các giống cà chua trồng trong sản xuất của nước ta đều nhiễm.

Các biện pháp phòng trừ tổng hợp

Phòng chống bệnh héo xanh vi khuẩn hiện nay còn rất khó khăn phức tạp, là vấn đề tồn tại chung trên thế giới. Khả năng tốt nhất là phải áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp, chủ động sớm.

Biện pháp giống

Tạo giống kháng bệnh.

Trồng cây ghép (cà chua/ gốc cà tím).

Dùng cây giống, củ giống khỏe sạch bệnh: lấy giống ở các vùng, ruộng không nhiễm bệnh.

Biện pháp canh tác

Tiêu hủy tàn dư cây bệnh.

Ngâm nước ruộng trong 15-30 ngày, hoặc cày phơi ải để hạn chế nguồn bệnh.

Luân canh với cây lúa nước hoặc các loài cây không phải là ký chủ như ngô, mía, bông. Không nên trồng cà chua 2 vụ liên tiếp trên một chân đất.

Tăng cường bón phân hữu cơ, phân hoai mục và bón vôi.

Biện pháp cơ giới vật lý

Nhổ bỏ cây bị bệnh gom lại đem đi đốt.

Tránh việc tiếp xúc giữa cây bệnh và cây khỏe, lưu ý khi tưới nước, tỉa cành, thu hái quả.

Biện pháp sinh học

Sử dụng chế phẩm vi sinh vật đối kháng, tạo điều kiện cho đất tơi xốp, nhiều chất hữu cơ để tăng số lượng và hoạt tính đối kháng của các vi sinh vật đối kháng ở trong đất như Pseudomonas fluorescens, Bacillus polymyxa…

Biện pháp hóa học

Bệnh do vi khuẩn gây ra dùng thuốc hóa học hiệu quả không cao. Cần phát hiện sớm dùng các loại thuốc có hoạt chất dưới đây có thể hạn chế được bệnh. Khi dùng thuốc hoá học phải tuân theo nguyên tắc 4 đúng. Các hoạt chất và thuốc thương phẩm tương ứng có thể tìm thấy trong Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt nam. Trước khi sử dụng xem kỹ hướng dẫn trên nhãn thuốc.

Phụ lục

Tóm tắt tính năng tác dụng, cách sử dụng một số loại thuốc trừ bệnh héo xanh vi khuẩn hại cà chua phổ biến

Hoạt chất Bacillus subtilis

- Nhóm độc IV (WHO)

- Thuốc trừ nấm và vi khuẩn nội hấp có tác dụng bảo vệ và diệt trừ

- Lượng dùng: dùng 750 g ai/ha, pha trong 400 lít nước/ha

- Phun vào buổi sáng và chiều mát

- Phun thuốc lần đầu khi cây ra quả. Sau đó cách 7 ngày phun 1 lần, phun liên tục 4 lần liền

- Ngừng phun thuốc trước khi thu hoạch 4 giờ

Hoạt chất Kasugamycin

- Nhóm Kháng sinh trừ nấm, thuốc trừ vi khuẩn

- Nhóm độc IV (WHO)

- Thuốc trừ nấm và vi khuẩn nội hấp có tác dụng bảo vệ và diệt trừ. Thuốc xâm nhập nhanh chóng vào cây và gây ra những tác động khác nhau tuỳ loại cây.

- Thuốc là sản phẩm lên men của Steptomyces kasugaensis, có tác dụng ức chế sinh tổng hợp protein trong vi sinh vật gây bệnh bằng cách ngăn cản sự kết nối Met-RNA với phức mRNA-30S, ngăn tạo thành amino axit.

- Lượng dùng: dùng 20 đến 30g ai/ha, pha trong400 - 500 lít nước/ha

- Phun vào buổi sáng và chiều mát

tránh mưa làm rửa trôi thuốc

- Phun thuốc khi bệnh xuất hiện

- Ngừng phun thuốc trước khi thu hoạch 7 ngày

Hoạt chất Ningnanmycin

- Nhóm Kháng sinh trừ nấm, thuốc trừ vi khuẩn

- Lượng dùng: dùng 40 đến 50 g ai/ha, pha trong 400 lít nước/ha

- Phun vào buổi sáng và chiều mát

- Phun thuốc khi bệnh mới xuất hiện

- Sau 7-10 ngày, phun lần 2 nếu bệnh còn phát triển

- Ngừng phun thuốc trước khi thu hoạch 3 ngày

 

Biên soạn

Nguyễn Thị Phú, Đại học Nông nghiệp Hà Nội, Khoa Nông học, Bộ môn bảo vệ thực vật, sinh viên khóa 54A

 

Tài liệu tham khảo

1. Giáo trình “Bệnh cây chuyên khoa” Chủ biên: GS.TS. Vũ Triệu Mân, Nxb Nông Nghiệp

2. Giáo trình “Cây Rau” Chủ biên PGS.TS. Tạ Thu Cúc, Nxb Nông Nghiệp

3. nnptntvinhphuc.gov.vn/index.php?action=details&&idmuc...

4. bvvhcm.gov.vn

5. baovecaytrong.com

6. Từ điển sử dụng thuốc bảo vệ thực vật ở ViệtNam, nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội, 2005

X
Hãy điền tên đăng nhập ở Hội bảo vệ thực vật của bạn.
Enter the password that accompanies your username.
Đang nạp