Hội thảo quốc tế Sâu keo mùa thu và giải pháp quản lý bền vững

T4, 08/21/2019 - 19:25

Sâu keo mùa thu, tên tiếng anh: Fall Armyworm, tên khoa học: Spodoptera frugiperda (J.E. Smith), là sinh vật ngoại lai xâm hại mới xuất hiện ở Việt Nam. Theo các nhà khoa học, chúng có thể gây hại 80 loại cây khác nhau, gây hại nặng trên những cây trồng như ngô, lúa, kê, lạc, mía, bông và các loại rau. Song, cây  thức ăn ưa thích của chúng  là ngô, nhất là ngô ngọt, ngô nếp và ngô rau. Hiện nay, sâu keo mùa thu đang gây hại cục bộ rất nghiêm trọng tại nhiều vùng trồng ngô trong nước. Trước tình hình trên, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã đưa ra nhiều quyết sách và chương trình hành động để phòng chống dịch hại này. Thực hiện sự chỉ đạo của Bộ, Cục Bảo vệ thực vật đã chỉ đạo hệ thống bảo vệ thực vật tập trung theo dõi, giám sát và thực hiện nhiều hoạt động để ứng phó với sâu keo mùa thu; Các Viện nghiên cứu như Viện Bảo vệ thực vât (trực thuộc VAAS), Học viện Nông nghiệp Việt Nam và nhiều cơ quan nghiên cứu khác đang nỗ lực nghiên cứu tìm giải pháp phòng trừ có hiệu quả phục vụ sản xuất.

Hội thảo do sự phối hợp của ba cơ quan đồng tổ chức là Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, Cục Bảo vệ thực vật, và Công ty TNHH Bayer Việt Nam, ngày 16 tháng 8 năm 2019, tại Thái Nguyên, nhằm chia sẻ kinh nghiệm quản lý sâu keo mùa thu bền vững giữa Việt Nam và một số nước trong khu vực.

Tham gia hội thảo là các chuyên gia quốc tế đến từ Ấn Độ, Pakistan, Indonesia, Thái Lan và Philippines. Phía Việt Nam gồm đại biều từ các đơn vị quản lý của Bộ Nông nghiệp &PTNT; Đại diện của ba đơn vị đồng tổ chức và các đơn vị trực của các tổ chức này, thuộc khu vực phía Bắc (gồm lãnh đạo, các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật cán bộ chỉ đạo sản xuất); Học viện Nông nghiệp Việt Nam; Các Chi cục Trồng trọt và BVTV Thái Nguyên, Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình; Hội làm vườn; Hội KHKT Bảo vệ thực vật; Các doanh nghiệp về Giống, Thuốc BVTV và một số phóng viên, nhà báo thuộc cơ quan báo chí phát thanh và truyền hình…

Đồng Chủ trì hội thảo: TS. Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng, Cục Bảo vệ thực vật; TS. Đào Thế Anh, Phó Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam và TS. Andre Kraide Monteiro, Giám đốc khu vực Đông Nam Á & Pakistan, Bayer Crop Science.

Thông tin từ hội thảo cho thấy, sâu keo mùa thu (Spodoptera frugiperda J.E. Smith), có nguồn gốc từ những vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Mỹ, lần đầu tiên phát hiện ở Châu Phi vào tháng 1/2016, trong 2 năm từ 2016-2017 chúng đã nhanh chóng xâm nhập, lây lan ra khắp Châu Phi và gây thiệt hại nghiêm trọng, nhất là trên ngô.gây thiệt hại lên tới hàng tỷ USD tại 44 quốc gia khắp khu vực hạ Sahara châu Phi. 

Tại Châu Á, loài sâu này được phát hiện lần đầu tiên ở Ấn Độ vào tháng 5/2018 và tiếp tục xâm nhập, lây lan sang các nước khác như Banglades, Srilanka, Myanmar, Thái Lan. Chúng lây lan vào tỉnh Vân Nam, Trung Quốc tháng 1/2019.

Tại Việt Nam, sự xuất hiện sâu của keo mùa thu được ghi nhận vào cuối năm 2018. Từ tháng 3 năm 2019 đến nay, sinh vật hại này đã gây tác hại cục bộ tại nhiều vùng trồng ngô tập trung trong nước. Theo Cục Bảo vệ thực vật, diện tích trồng ngô trong cả nước khoảng trên 500.000 ha, các báo cáo của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật các tỉnh trên toàn quốc đến ngày 12/7/2019, diện tích nhiễm sâu keo mùa thu gây hại trên ngô 14.893 ha, nhiễm nặng 1.254 ha, diện tích phòng trừ 7.227 ha. Các tỉnh bị nhiễm nặng là Sơn La, Điện Biên, Lạng sơn, Phú Thọ, Yên Bái, Ninh Bình, Đồng Nai, Đắc Lắk, Nghệ An. 

Về định danh, kết quả lấy mẫu gửi giám định tại Trung tâm Sinh học Nông nghiệp quốc tế  (CABI), tại Vương quốc Anh của Cục Bảo vệ thực vật; Các giám định hình thái và giải trình tự gen của Viện Bảo vệ thực vật và Học viện Nông nghiệp Việt Nam đều thống nhất xác định, đây là loài sâu keo mùa thu (Spodoptera frugiperda J.E. Smith) đã xâm nhập vào Việt Nam

                                  

Chia sẻ thông tin về kinh nghiệm quản lý sâu keo mùa thu bền vững, nghiên cứu thực tế trên đồng ruộng cho thấy, cùng một thời điểm trên ruộng ngô, sâu có nhiều pha phát dục gồm cả trưởng thành, trứng, sâu non các tuổi. Đây là nguyên nhân hiệu quả phun thuốc trừ sâu thấp, do lứa sâu không tập trung, phun thuốc BVTV chỉ đạt hiệu quả cao với sâu non tuổi 1-3 khi chúng còn đang phân tán trên bề mặt thân, lá. Hiệu quả đối với sâu non tuổi 4-6 rất hạn chế do chúng đục khoét chui sâu vào bộ phận của cây, nhiều cá thể sâu vẫn không chết, cùng với các ổ trứng gối lứa tiếp tục nở, bổ sung mật độ quần thể tiếp tục phá hại. Đây cũng là lý do để nông dân cho rằng sinh vật hại này khó phòng trừ, phải phun thuốc nhiều lần sẽ sảy ra nguy cơ làm sâu nhanh chóng kháng thuốc.

                                         

Một chia sẻ nữa từ Cục Bảo vệ thực vật và Viện Cục Bảo vệ thực vật là thực tế điều kiện trồng ngô ở Việt Nam còn những hạn chế là: Địa hình trồng ngô ở một số vùng thường là đồi núi phức tạp, thời vụ ngô liên tục là điều kiện để sâu hại tồn tại và tích lũy quần thể, hơn nữa loại sâu hại này đẻ trứng liên tục lứa gối nhau, mô hình sản xuất theo hộ nông dân ở quy mô nhỏ khó quản lý và tác động các biện pháp kỹ thuật. Hiện tại hệ thống BVTV từ trung ương đến địa phương có sự thay đổi về cơ cấu tổ chức đang bước vào hoạt động theo cơ chế mới. Tuy nhiên, từ kinh nghiệm về một số giải pháp do Cục Bảo vệ thực vật đã hướng dẫn, áp dụng vào thực tiễn tại báo cáo của các Chi cục Trồng trọt và BVTV Thái Nguyên, Phú Thọ và Vĩnh Phúc cho thấy bước đầu đã mang lại hiệu quả và có thể kiểm soát được loài sâu này, song cần phải theo dõi phát hiện sớm và tuân thủ các nguyên tắc phòng trừ đã được khuyến cáo.

Các báo cáo khoa học của các nước và phát biểu thảo luận của các đại biểu, các nhà khoa học đều thống nhất quan điểm, sâu keo mùa thu là loài từ “Xâm lấn” thành “Bản địa”, có sức tàn phá rất lớn, để quản lý sâu keo mùa thu có hiệu quả cần áp dụng biện pháp IPM để quản lý bền vững sinh vật hại này. Trong đó, tập trung sử dụng biện pháp vật lý (bẫy đèn, bẫy bả), cơ giới (làm đất kỹ diệt nhộng, bắt bằng tay,) và biện pháp sinh học (nhân thả các loài ong ký sinh, duy trì nguồn thiên địch bắt mồi ăn thịt), chỉ sử dụng thuốc BVTV khi thật cần thiết; có nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng đến năng suất,  ưu tiên sử dụng thuốc BVTV sinh học.

Hội thảo tổ chức thăm mô hình sản xuất ngô, áp dụng biện pháp quản lý sâu keo mùa thu bằng các giải pháp sử dụng giống kháng (ngô Bt) và loại thuốc trừ sâu mới, do Công ty TNHH Bayer Việt Nam thực hiện, tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.

Các chủ hộ nông dân tham gia mô hình đã trồng hai giống ngô kháng sâu DK 6919S và DK 9955S của công ty Bayer. Trong mô hình có áp dụng giải pháp quản lý tính kháng bằng vùng trú ẩn cho sâu 5% (giống không mang gen Bt). Công nghệ kháng sâu tích hợp trong hai giống ngô này đã được Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp giấy chứng nhận an toàn sinh học, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cấp giấy phép đủ điều kiện làm thực phẩm thức ăn chăn nuôi và công nhận giống cây trồng mới từ năm 2015. 

Mô hình khảo nghiệm thuốc trừ sâu mới là Vayego® (tetraniliprole) để phòng trừ sâu keo mùa thu. Theo Công ty TNHH Bayer Việt Nam , Vayego® là một loại thuốc trừ sâu thế hệ mới, tác dụng nhanh và phổ rộng, đồng thời có tính chọn lọc cao và không gây tác động nguy hại đến các loài chân khớp có lợi, rất phù hợp với chương trình IPM.

                                          

Quan sát  đánh giá tại đồng ruộng cho thấy, về sử dụng giống kháng sâu, cùng trên một khu vực sản xuất, với các ruộng ngô trồng liền nhau là mô hình (giống ngô DK 6919S và DK 9955S) và đối chứng (giống ngô đang trồng phổ biến ở địa phương). Ruộng trồng bằng 2 giống ngô Bt vẫn sinh trưởng, phát triển tốt, tỷ lệ bị hại do sâu keo mùa thu và một số loại sâu bệnh khác có nhưng tỷ lệ thấp, có thể không ảnh hưởng đến chất lượng và năng suất dự kiến. Ruộng trồng giống ngô thường bị sâu keo mùa thu tàn phá nghiêm trọng, nõn và lá cây bị cắn cụt và rách tơi tả, ảnh hưởng nặng nề đến quá trình sinh trưởng, phát triển và năng suất.

Mô hình khảo nghiệm thuốc trừ sâu mới là Vayego® (tetraniliprole) cũng ghi nhận hiệu quả của thuốc, tỷ lệ cây ngô bị sâu hại giảm hẳn so với đối chứng. Tuy nhiên, về số liệu khảo nghiệm và các tính năng tác động của thuốc, độ an toàn với nông sản, môi trường và sức khỏe con người, sẽ còn thông qua Hội đồng khoa học đánh giá, giúp cho Cục BVTV đề nghị Bộ Nông nghiệp & PTNT cho phép sử dụng trong sản xuất.

CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG SÂU KEO MÙA THU ĐƯỢC KHUYẾN CÁO THEO NGUYÊN TẮC QUẢN LÝ DỊCH HẠI TỔNG HỢP

 

(CỤC BẢO VỆ THỰC VẬT VÀ VIỆN BẢO VỆ THỰC VẬT)

Biện pháp canh tác:

- Gieo trồng tập trung, gọn vụ, không rải vụ

- Làm sạch cỏ dại xung quanh ruộng trồng ngô đề hạn chế nơi trú ẩn của sâu.

- Làm đất rồi phơi đất khô để ấu trùng, nhộng trong đất chết hoặc dễ dàng bị thiên địch tiêu diệt. Làm đất kỹ cũng góp phần diệt nhộng trong đất.

- Luân canh ngô — lúa nước ngay sau vụ ngô để diệt nhộng trong đất.

Biện pháp thủ công:

- Thường xuyên kiểm tra đồng ruộng, đặc biệt ở giai đoạn ngô 2-5 lá để phát hiện ổ trứng, ngắt tiêu hủy. Bắt sâu non vào sáng sớm hoặc chiều tối khi mật độ sâu còn thấp.

- Sử dụng tro bếp hoặc nước xà phòng loãng đồ vào nõn ngô diệt sâu non.

Biện pháp sử dụng các giống kháng sâu

- Sử dụng các giống ngô chuyển gen kháng sâu non bộ Cánh vảy.

- Lựa chọn sử dụng các giống ngô ít bị SKMT gây hại

Biện pháp sinh học:

- Sử dụng chế phẩm nắm xanh, nắm trắng, vi khuẩn Bt, virus NPV để phun trừ khi sâu tuổi nhỏ.

- Nhân thả ong ký sinh trứng (ong mắt đỏ, ...), các loài bắt mồi ăn thịt như bọ đuôi kìm để kiểm soát sâu non mới nở - tuổi nhỏ.

- Hạn chế sử dụng thuốc BVTV hóa học cũng là giải pháp để bảo vệ thiên địch của sâu keo mùa thu.

Biện pháp sử dụng bẫy, bả:

- Sử dụng bẫy đèn, bẫy dính màu vàng, bẫy pheromone giới tính, bẫy bả chua ngọt để diệt trưởng thành.

- Sử dụng bẫy cây trồng theo cách trên cánh đồng trồng ngô, cần trồng xen một số diện tích cỏ voi, ngô nếp sớm hơn so thời vụ chung để dẫn dụ trưởng thành đến đẻ trứng,  ngắt ổ trứng kết hợp phun trừ sâu non trên các diện tích bẫy cây trồng.

Biện pháp sử dụng thuốc bảo vệ thực vật:

- Sử dụng 4 hoạt chất đã được Cục BVTV khuyến cáo: Bacillus thuringiensis, Spinetoram, Indoxacarb, Lufenuron (Công văn số 1066/BVTV-QLT, ngày 20/05/2019).

- Phun thuốc khi sâu đa số tuổi 1-3 (giai đoạn ngô 2-5 lá), phun nhắc lại sau phun lần 1 từ 5-7 ngày.

- Phun thuốc vào sáng sớm hoặc chiều mát, sử dụng vòi chụp vặn vào đầu bép, phun có điểm dừng (phun chụp vào nõn cây ngô).

- Sử dụng thuốc BVTV theo nguyên tắc 4 đúng. Trường hợp Danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng ở Việt Nam chưa có thuốc trừ sâu keo mùa thu thì theo hướng dẫn của Cục BVTV.

 

Biên tập: Nguyễn Văn Vấn

X
Hãy điền tên đăng nhập ở Hội bảo vệ thực vật của bạn.
Enter the password that accompanies your username.
Đang nạp